Mit czy fakt: sam telefon na biurku rozprasza dziecko? I co z zakazem telefonów w szkołach
Seria „Co mówią badania?” · 2 listopada 2026 · czas czytania: 7 min
Skąd wzięło się przekonanie, że sam telefon szkodzi
W 2017 r. zespół Adriana Warda opublikował badanie pod wymownym tytułem „Brain Drain”, czyli „drenaż mózgu”. Studenci rozwiązywali zadania na pamięć roboczą i rozumowanie, a ich telefony leżały na biurku, w kieszeni albo w innym pokoju. Ci, którzy mieli telefon na biurku, wypadli gorzej niż ci, których telefon został w innym pokoju. Wynik szybko obiegł media, często w uproszczeniu: sam telefon w zasięgu wzroku ma ogłupiać.
Warto zapamiętać dwie rzeczy. Po pierwsze, badani byli dorośli, nie dzieci. Po drugie, jedno badanie, nawet ciekawe, to dopiero hipoteza do sprawdzenia.
Co pokazały powtórka i metaanalizy
Powtórka z 2022 r. (Ruiz Pardo i Minda) odtworzyła drugie doświadczenie Warda z tymi samymi zadaniami i warunkami, a plan badania ogłoszono z góry. Efekt się nie pojawił: miejsce, w którym leżał telefon, nie zmieniało wyników. To jedna powtórka, więc sprawy jeszcze nie zamyka.
Metaanaliza z 2024 r. (Parry) zebrała 56 wyników od 7 093 osób, głównie dorosłych. Tylko w jednym obszarze, pamięci roboczej, obecność telefonu wiązała się z nieco słabszym wynikiem; w pozostałych nie wykazano efektu, ale małego efektu nie można wykluczyć. Autor zastrzega, że wiele badań było małych i różniło się metodą.
Druga metaanaliza z 2024 r. (Hartanto i in.) objęła 33 badania i również nie znalazła wpływu samej obecności telefonu na myślenie: efekt był praktycznie zerowy.
Trzecia metaanaliza z 2023 r. (Böttger i in., 22 badania) znalazła mały efekt ujemny, ale łączy badania nad obecnością i używaniem telefonu, więc nie odpowiada wprost na pytanie o sam leżący telefon.
Co może przeszkadzać: powiadomienia
Inaczej wygląda sytuacja, gdy telefon daje o sobie znać. W badaniu Stotharta i współpracowników z 2015 r. studenci, którzy w trakcie zadania wymagającego uwagi dostali powiadomienie o połączeniu lub wiadomości, robili więcej błędów, choć nie korzystali z telefonu. Autorzy przypuszczają, że powiadomienie odrywa myśli od zadania. To jedno badanie, nie porównywało też powiadomień z samą obecnością telefonu, więc traktujemy je jako wskazówkę, a nie rozstrzygnięcie.
A dzieci? Nie znaleźliśmy takich badań
Metaanaliza Hartanto objęła próby o średniej wieku od 18 do 28 lat. Nie znaleźliśmy eksperymentów z dziećmi w wieku 3-12 lat. Nie wiemy, czy u nich efekt jest większy, mniejszy, czy go nie ma. Kto twierdzi, że „nauka już to wie”, mówi więcej, niż pozwalają dane.
Zakaz telefonów w szkołach: co mówią badania
Badania zakazów dotyczą głównie nastolatków i dają wyniki sprzeczne:
- Anglia (Beland i Murphy, 2016): po wprowadzeniu zakazu wyniki egzaminów 16-latków poprawiły się bardzo nieznacznie (0,07 odchylenia standardowego, czyli miary typowego rozrzutu wyników), a najwięcej zyskali słabsi uczniowie.
- Szwecja (Kessel i in., 2020): ten sam typ analizy nie wykazał żadnego wpływu zakazu na wyniki uczniów.
- Anglia (Goodyear i in., 2025): porównanie 1 227 uczniów w wieku 12-15 lat z 30 szkół. Tam, gdzie nie wolno używać telefonów rekreacyjnie, uczniowie spędzali z nimi mniej czasu w szkole. Nie różnili się jednak łącznym czasem z telefonem ani samopoczuciem. To badanie pokazuje związek w jednym momencie, nie przyczynę.
- Floryda (Figlio i Özek, 2025, praca robocza bez recenzji): po zakazie więcej zawieszeń w pierwszym roku, a w drugim roku poprawa wyników testów, głównie w starszych klasach.
Dla młodszych dzieci danych jest bardzo mało. We wspomnianej pracy z Florydy w amerykańskich szkołach podstawowych (młodsze klasy) nie widać wpływu zakazu na wyniki testów ani frekwencję. Nie znaleźliśmy badań zakazów w przedszkolach.
Co mówi polskie prawo od 1 września 2026 r.
Ustawa z 3 lipca 2026 r. o zmianie ustawy Prawo oświatowe (Dz.U. 2026 poz. 1036) wprowadziła:
- w szkołach podstawowych zakaz korzystania przez uczniów z telefonów i podobnych urządzeń podczas zajęć i pobytu w szkole w związku z zajęciami, także na zajęciach poza szkołą. Zakaz dotyczy korzystania, nie przyniesienia: szkoła nie może zakazać samego przynoszenia telefonu. Wyjątki: zgoda nauczyciela, gdy telefon służy lekcji, sprawdzeniu wiedzy albo kontaktowi z rodzicem w nagłej sytuacji; zgoda dyrektora na wniosek ucznia lub rodzica, gdy choroba, niepełnosprawność lub inne szczególne potrzeby wymagają sprzętu specjalistycznego albo aplikacji monitorującej zdrowie (odmowa wymaga pisemnego uzasadnienia); bezpośrednie zagrożenie zdrowia, życia lub mienia. Na wycieczkach ustawowy zakaz nie obowiązuje, zasady określa statut;
- w szkołach możliwość zorganizowania miejsc przechowywania telefonów (za zgodą rady pedagogicznej i rady rodziców, po opinii samorządu uczniowskiego);
- w przedszkolach i oddziałach przedszkolnych zakaz wnoszenia i korzystania z telefonów przez dzieci, z tym samym wyjątkiem dotyczącym zgody dyrektora;
- obowiązek współpracy rodziców ze szkołą i przedszkolem w przestrzeganiu tych zasad i w budowaniu higieny cyfrowej.
Szkoły mają czas na zmianę statutu do 31 grudnia 2026 r., a do dnia tej zmiany pozostają w mocy dotychczasowe zapisy statutu o telefonach. Dlatego do końca roku zasady mogą się różnić między szkołami. Najlepiej zapytać w szkole dziecka, czy statut został już zmieniony.
Co wiemy, a czego nie: podsumowanie
| Pytanie | Co wiemy | Czego nie wiemy |
|---|---|---|
| Czy sam widok telefonu rozprasza? | U dorosłych efekt zerowy albo mały; ścisła powtórka z 2022 r. nie potwierdziła badania z 2017 r. | Jak jest u dzieci w wieku 3-12 lat: nie znaleźliśmy takich badań |
| Czy przeszkadzają powiadomienia? | U studentów, w jednym badaniu: powiadomienia o połączeniu lub wiadomości wiązały się z większą liczbą błędów | Jak silny jest ten efekt u młodszych dzieci |
| Czy zakaz w szkole poprawia wyniki? | Wyniki sprzeczne: w Anglii niewielka poprawa, w Szwecji brak wpływu; dane głównie dla nastolatków | Jak zakaz działa u młodszych dzieci (jedna niezrecenzowana praca z Florydy) i w przedszkolach |
Jedna rada do domu
Wycisz i odłóż, i to zarówno telefon dziecka, jak i własny, gdy siadacie razem do lekcji. Rada się nie zmienia, zmienia się tylko jej uzasadnienie: nie chodzi o to, że telefon szkodzi samą obecnością, tylko o to, żeby nie przerywały powiadomienia. To rozsądna ostrożność przeniesiona z badań na dorosłych, a nie wynik badań na dzieciach. Najprościej odłożyć go poza zasięg ręki, na przykład do innego pokoju, na czas odrabiania lekcji, a potem oddać.
Najczęściej zadawane pytania
Czy telefon leżący obok zeszytu przeszkadza dziecku w nauce?
Nie wiemy: dzieci w wieku 3-12 lat, o ile nam wiadomo, nie badano. U dorosłych sam leżący telefon ma wpływ zerowy albo mały, a ścisła powtórka z 2022 r. nie potwierdziła głośnego badania z 2017 r. W jednym badaniu studentom przeszkadzały powiadomienia, dlatego warto telefon wyciszyć i odłożyć poza zasięg ręki.
Od kiedy obowiązuje zakaz telefonów w szkołach podstawowych?
Ustawa obowiązuje od 1 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1036). Szkoły mają czas na zmianę statutu do 31 grudnia 2026 r., a do dnia tej zmiany pozostają w mocy dotychczasowe zapisy statutu o telefonach. Dlatego do końca roku zasady mogą się różnić między szkołami. Najlepiej zapytać w szkole dziecka, czy statut został już zmieniony.
Czy dziecko może mieć telefon w przedszkolu?
Co do zasady nie. Od 1 września 2026 r. w przedszkolach i oddziałach przedszkolnych dzieci nie mogą wnosić telefonów ani z nich korzystać. Wyjątek: na wniosek rodziców dyrektor może się zgodzić, jeśli choroba, niepełnosprawność lub inne szczególne potrzeby wymagają sprzętu specjalistycznego albo aplikacji monitorującej zdrowie.
Czy zakaz telefonów w szkole poprawia wyniki uczniów?
Badania są sprzeczne i dotyczą głównie nastolatków: w Anglii zakaz wiązał się z niewielką poprawą wyników, najbardziej u słabszych uczniów, w Szwecji nie miał wpływu. W jedynej znalezionej pracy o młodszych klasach (Floryda, bez recenzji) nie widać wpływu na wyniki testów.
Źródła
- Ward A. F. i in. (2017). Brain Drain: The Mere Presence of One's Own Smartphone Reduces Available Cognitive Capacity. Journal of the Association for Consumer Research. doi.org/10.1086/691462
- Ruiz Pardo A. C., Minda J. P. (2022). Reexamining the „brain drain” effect: A replication of Ward et al. (2017). Acta Psychologica. doi.org/10.1016/j.actpsy.2022.103717
- Parry D. A. (2024). Does the Mere Presence of a Smartphone Impact Cognitive Performance? A Meta-Analysis of the „Brain Drain Effect”. Media Psychology. doi.org/10.1080/15213269.2023.2286647
- Böttger T., Poschik M., Zierer K. (2023). Does the Brain Drain Effect Really Exist? A Meta-Analysis. Behavioral Sciences. doi.org/10.3390/bs13090751
- Hartanto A. i in. (2024). The effect of mere presence of smartphone on cognitive functions: A four-level meta-analysis. Technology, Mind, and Behavior. doi.org/10.1037/tmb0000123
- Stothart C., Mitchum A., Yehnert C. (2015). The attentional cost of receiving a cell phone notification. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance. doi.org/10.1037/xhp0000100
- Beland L.-P., Murphy R. (2016). Ill Communication: Technology, distraction & student performance. Labour Economics. doi.org/10.1016/j.labeco.2016.04.004
- Kessel D. i in. (2020). The impact of banning mobile phones in Swedish secondary schools. Economics of Education Review. doi.org/10.1016/j.econedurev.2020.102009
- Goodyear V. A. i in. (2025). School phone policies and their association with mental wellbeing, phone use, and social media use (SMART Schools): a cross-sectional observational study. The Lancet Regional Health - Europe. doi.org/10.1016/j.lanepe.2025.101211
- Figlio D. N., Özek U. (2025). The Impact of Cellphone Bans in Schools on Student Outcomes: Evidence from Florida. NBER Working Paper 34388 (praca robocza, bez recenzji). doi.org/10.3386/w34388
- Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, Dz.U. 2026 poz. 1036 (art. 98a-98d, 102a oraz art. 2). ISAP